ก่อนช่วงเวลาที่พ่อขุนศรีอินทราทิตย์จะเป็นกษัตริย์ปกครองสุโขทัยนั้น มีหลักฐานปรากฏในศิลาจารึก ตำนาน และพงศาวดาร ยืนยัน ถึงการมีเมืองโบราณ 2 เมืองในลุ่มน้ำยมอยู่ก่อนแล้ว คือ เมืองสุโขทัย กับเมืองเชลียงหรือเมืองศรีสัชนาลัย ผู้ปกครองเขตแคว้นแถบนี้ของชุมชนชาวไทย ปรากฏนามว่า พ่อขุนศรีนาวนำถุม เป็นเจ้าเมืองสองเมือง(ครองสองนคร) คือ สุโขทัย ศรีสัชนาลัย เมื่อพ่อขุนศรีนาวถุมสิ้นพระชนม์ ขอมสบาดโขลญลำพงใช้กำลังยึดเมืองสุโขทัย ต่อมาพ่อขุนบางกลางหาว ผู้นำทัพชนชาวไทยกับ พ่อขุนผาเมือง โอรสองค์หนึ่งของพ่อขุนศรีนาวนำถุม และเป็นเจ้าเมืองราด ร่วมกันยึดที่มั่นที่เมืองศรีสัชนาลัย และเมืองบางขลัง แล้วนำทัพกลับลงมายึดเมืองสุโขทัยกลับมาได้ พ่อขุนผาเมือง แม้จะเข้ายึดเมืองสุโขทัยได้ก่อน แต่ได้สถาปนาพ่อขุนบางกลางหาวขึ้นเป็นเจ้าเมืองสุโขทัย โดยมีพระนามว่า ศรีอินทรปตินทราทิตย์ เรียกกันต่อมาในภายหลังว่า พ่อขุนศรีอินทราทิตย์

เมื่อพ่อขุนรามคำแหงได้เสด็จขึ้นเสวยราชย์เป็นกษัตริย์ครองสุโขทัยแล้ว พระองค์พัฒนาฟื้นฟูบูรณะเมืองศรีสัชนาลัยในทุกๆด้าน โดยเฉพาะการทำเครื่องปั้นดินเผาเคลือบที่เป็นสินค้าหลัก ส่วนด้านศาสนาพระองค์ได้ก่อสร้างเจดีย์พระบรมธาตุขึ้นพร้อมทั้งก่อกำแพงล้อมรอบกลางเมืองศรีสัชนาลัย สันนิษฐานว่า พระธาตุกลางเมืองที่พ่อขุนรามคำแหงทรงสร้างนี้ น่าจะเป็นเจดีย์วัดช้างล้อมซึ่งตั้งอยู่กลางเมืองศรีสัชนาลัย เมืองศรีสัชนาลัยมีสถานะเป็นเมืองลูกหลวงของสุโขทัยมาหลายชั่วกษัตริย์ แม้เมื่อสุโขทัยตกอยู่ภายใต้อำนาจของกรุงศรีอยุธยาในช่วงต้น ๆ เชื้อพระวงศ์แห่งราชวงศ์พระร่วงก็คงได้รับเกียรติให้ปกครองดูแลเมืองศรีสัชนาลัยอยู่ตามเดิม

อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย ได้รับการยกย่องให้เป็นมรดกโลก (World Heritage) เช่นเดียวกับอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัยเมื่อปีพุทธศักราช 2534 ตั้งอยู่ในเขตตำบลศรีสัชนาลัย ตำบลสารจิต ตำบลหนองอ้อ และตำบลท่าชัย ตัวเมืองโบราณศรีสัชนาลัยอยู่ในเขตหมู่บ้านพระปรางค์ ตำบลศรีสัชนาลัย พื้นที่อุทยานประวัติศาสตร์ทั้งหมดประมาณ 45.14 ตารางกิโลเมตร เดิมชื่อว่า เมืองเชลียง แล้วเปลี่ยนชื่อเป็น ศรีสัชนาลัย ในสมัยกษัตริย์ราชวงศ์พระร่วงขึ้นครองกรุงสุโขทัย และได้สร้างเมืองขึ้นใหม่เป็นศูนย์กลางการปกครองแทนเมืองเชลียง ในบริเวณอุทยานประวัติศาสตร์มีโบราณสถาน และโบราณวัตถุทั้งหมด 215 แห่ง สำรวจค้นพบแล้ว 204 แห่ง โบราณสถานเหล่านี้ประกอบไปด้วยวัด สถูป เจดีย์ โบสถ์ วิหาร มณฑป ศาลาประตูเมือง กำแพงเมือง พระราชวัง ป้อม คูน้ำคันดิน เตาเผาเครื่องสังคโลก โบราณสถานที่สำคัญๆ แบ่งออกเป็น

1. กลุ่มโบราณสถานภายในกำแพงเมือง
2. กลุ่มโบราณสถานนอกเขตกำแพงเมือง

ข้อมูลจาก : siamfreestyle.com